Bhagavadgītā
Der Gesang des Herrn Kapitel XI.
Mit dem Kommentar von Abhinavagupta
अथ एकादशोऽध्यायः
atha ekādaśo'dhyāyaḥ
Und nun (atha) beginnt das Elfte (ekādaśaḥ) Kapitel (adhyāyaḥ).
समनन्तरेणाध्यायेन य एवार्थ उक्तस्तमेव प्रत्यक्षीकर्तुमर्जुनः पृच्छति ।
यो ह्युपदेशक्रमेणार्थोऽवगतः स एव प्रत्यक्षसंविदोपारुह्यमाणः
स्फुटीभवति । तदर्थमेवेमे उक्तिप्रत्युक्ती उच्येते
samanantareṇādhyāyena ya evārtha uktastameva pratyakṣīkartumarjunaḥ pṛcchati | yo hyupadeśakrameṇārtho'vagataḥ sa eva pratyakṣasaṃvidopāruhyamāṇaḥ sphuṭībhavati | tadarthameveme uktipratyuktī ucyete
Arjuna (arjunaḥ) äußert seinen (pṛcchati) Wunsch, das (yaḥ…eva…arthaḥ…tam…eva), was in den vorangegangenen (samanantareṇa) Kapiteln (adhyāyena) gelehrt wurde (uktaḥ), unmittelbar zu erfahren (pratyakṣī-kartum). Die Weisheit (arthaḥ), die (yaḥ…hi…saḥ…eva) durch eine Reihe von Unterweisungen (upadeśa-krameṇa) vermittelt wird (avagataḥ), erstrahlt in ihrer ganzen Klarheit (sphuṭī-bhavati), als sie in unmittelbarer Erfahrung gipfelt (pratyakṣa-saṃvida-upāruhyamāṇaḥ). Aus diesem Grund (tat-artham…eva) kommen (hier) Fragen und Antworten (ime…ukti-prati-uktī) auf (ucyete).
अर्जुन उवाच
arjuna uvāca
Arjuna (arjunaḥ) sprach(uvāca):
मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् ।
यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥११-१॥
madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitam |
yattvayoktaṃ vacastena moho'yaṃ vigato mama || 11-1 ||
Mich begünstigend (mad-anugrahāya) ist die Rede (vacaḥ), die Du (tvayā) offenbart hast (uktam), das Größte (paramam) Geheimnis (guhyam) über Dein Höchstes Selbst (adhyātma-saṃjñitam), und sie (tena) hat diese (ayam) Verwirrung (mohaḥ) in mir (mama) beseitigt (vigataḥ). || 11-1 ||
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया ।
त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ॥११-२॥
bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayā |
tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam || 11-2 ||
Ich (mayā) habe von Dir (tvattaḥ) ausführlich (vistaraśaḥ) sowohl (ayau) von Geburt als auch Tod (bhavau…api) der Wesen (bhūtānām) gehört (śrutau), oh Lotusäugiger (kamala-patra-akṣa)!, ebenso wie von (ca) (Deiner) Unvergänglichen (avyayam) Herrlichkeit (māhātmyam). || 11-2 ||
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वरम् ।
द्रष्टुमिच्छाम्यहं रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥११-३॥
evametadyathāttha tvamātmānaṃ parameśvaram |
draṣṭumicchāmyahaṃ rūpamaiśvaraṃ puruṣottama || 11-3 ||
Seitdem (yathā) Du gesagt hast (āttha), dass Du dieser (etat) Höchste Herr (parama-īśvaram), das Selbst (ātmānam), bist, verspüre ich (aham) infolgedessen (evam) (nun) den Wunsch (icchāmi), dieses Göttliche (aiśvaram) Wesen (rūpam) zu sehen (draṣṭum), oh Höchster Puruṣa (puruṣottama)! || 11-3 ||
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ।
योगीश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ॥११-४॥
manyase yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabho |
yogīśvara tato me tvaṃ darśayātmānamavyayam || 11-4 ||
Oh Herr (prabho)! Wenn (yadi…tataḥ) Du meinst (manyase), dass (iti) ich (mayā) es erfassen kann (tat-śakyam…draṣṭum), so offenbare (tvam…darśaya) mir (me) bitte Dein Unvergängliches (avyayam) Selbst (ātmānam), oh Herr der Yogi-s (yogīśvara)! || 11-4 ||
श्रीभगवानुवाच
śrībhagavānuvāca
Der Ehrwürdige Herr (saṃjayaḥ) sprach (uvāca):
पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः ।
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥११-५॥
paśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥ |
nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca || 11-5 ||
Oh Pārtha (pārtha)!, Sieh (paśya) denn (atha) meine (me) hunderttausend (śataśaḥ-sahas-raśaḥ) göttlichen (divyāni) Gestalten (rūpāṇi), die vielfältige Formen annehmen (nānā-vidhāni) und (ca) in vielen Farben erstrahlen (nānā-varṇa-ākṛtīni). || 11-5 ||
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा ।
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि पाण्डव ॥११-६॥
paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathā |
bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi pāṇḍava || 11-6 ||
Sieh (paśya) die Āditya-s (adityān), die Vasu-s (vasūn), die Rudra-s (rudrān), die Marut-s (marutaḥ) und die beiden Aśvin-s (aśvinau)! Dann (tathā) schau (paśya)!, oh Pāṇḍava (pāṇḍava), diese unzähligen (bahūni) Wunder (āścaryāṇi), die du noch nie zuvor gesehen hast (adṛṣṭa-pūrvāṇi)! || 11-6 ||
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् ।
मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि ॥११-७॥
ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram |
mama dehe guḍākeśa yaccānyaddraṣṭumicchasi || 11-7 ||
Betrachte (paśya) hier (iha) und jetzt (adya) alle Wesen als die ganze Welt (jagat-kṛtsnam), seien sie beweglich oder unbeweglich (sacarācaram), und alles andere (anyat), was (yat) du sehen (draṣṭum) willst (icchasi), wie sie gemeinsam (eka) in Meinem (mama) Körper (dehe) ruhen (stham), oh Guḍākeśa (guḍā-keśa)! || 11-7 ||
नतु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा ।
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् ॥११-८॥
natu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā |
divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me rūpamaiśvaram || 11-8 ||
Doch (tu) du kannst Mich (mām) mit deinen gewöhnlichen Augen (anena…eva…svacakṣuṣā) nicht (na) sehen (śakyase…draṣṭum); (darum) lasse ich dir (te) Göttliche (divyam) Schau (cakṣuḥ) zuteilwerden (dadāmi). Erblicke nun (paśya) Mein (me) Göttliches (rūpam) Wesen (aiśvaram). || 11-8 ||
संजय उवाच
saṃjaya uvāca
Sanjaya (saṃjayaḥ) sprach (uvāca):
एवमुक्त्वा ततो राजन् महायोगीश्वरो हरिः ।
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥११-९॥
evamuktvā tato rājan mahāyogīśvaro hariḥ |
darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram || 11-9 ||
Nachdem König (rājan) Hari (hariḥ), der Große Herr der Yogis (mahā-yogī-īśvaraḥ), dies (evam…tataḥ) gesagt hatte (uktvā), offenbarte (darśayāmāsa) er Pārtha (pārthāya) sein Höchstes (paramam) Göttliches (aiśvaram) Wesen (rūpam). || 11-9 ||
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ।
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥११-१०॥
anekavaktranayanamanekādbhutadarśanam |
anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham || 11-10 ||
Es hat unzählige Augen und Münder (aneka-vaktra-nayanam), unzählige göttliche Waffen (divya-aneka-udyata-āyudham) und Ornamente (aneka-divya-ābharaṇam) und endlos viele herrliche Gestalten (aneka-adbhuta-darśanam). || 11-10 ||
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ।
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥११-११॥
divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam |
sarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham || 11-11 ||
Es ist der Unendliche (anantam) Herr (devam) mit allen Wundern (sarva-āścarya-mayam), gesalbt mit göttlichem Duft (divya-gandha-anulepanam), geschmückt mit göttlichen Girlanden (divya-mālyā-ambara-dharam) und in alle Richtungen gewandt (viśvatomukham). || 11-11 ||
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता ।
यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥११-१२॥
divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitā |
yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ || 11-12 ||
Wenn (yadi) tausend Sonnen (sūrya-sahasrasya) gleichzeitig (yugapad) am Himmel (divi) aufgehen (utthitā) würden (bhaved) , könnte (syāt) ihre (sā) Pracht (bhāḥ) dem Licht (bhāsaḥ) jenes (tasya) Großen Selbst (mahātmanaḥ) gleichen (sadṛśī). || 11-12 ||
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा ।
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥११-१३॥
tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā |
apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā || 11-13 ||
Da (tatra…tadā) erblickten (apaśyat) die Pāṇḍavas (pāṇḍavaḥ) die ganze Welt (jagat-kṛtsnam) mit all ihren Teilen (pra-vibhaktam) auf vielfältige Weise (anekadhā) vereint (eka-stham) im Leib (śarīre) des Gottes der Götter (deva-devasya). || 11-13 ||
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः ।
प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥११-१४॥
tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ |
praṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalirabhāṣata || 11-14 ||
Dann (tataḥ), von Staunen ergriffen (vismaya-āviṣṭaḥ) und überglücklich, mit sich sträubendem Haar (hṛṣṭa-romā), verneigte sich (praṇamya) Dhanañjaya, der Siegreiche (saḥ…dhanañjayaḥ), mit seinem Haupt (śirasā) vor dem Herrn (devam) und sprach (abhāṣata) mit flehenden Händen (kṛtāñjaliḥ): || 11-14 ||
अर्जुन उवाच
अर्जुन (अर्जुनः) स्प्रछ् (उवाच):
पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् । ब्रह्माणमीशं
कमलासनस्थ मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥११-१५॥
arjuna uvāca
Arjuna (arjunaḥ) sprach (uvāca):
paśyāmi devāṃstava deva dehe sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṅghān | brahmāṇamīśaṃ kamalāsanastha mṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān || 11-15 ||
Oh Herr (deva)! Ich sehe (paśyāmi) alle (sarvān) Götter (devān) und die unzähligen Wesen (bhūta-viśeṣa) in Deinem (tava) Leib versammelt (saṅghān). Ich sehe auch (tathā) den Herrn (īśam) Brahmā (brahmāṇam), der auf einem Lotusthron sitzt (kamala-āsana-stham), alle (sarvān) göttlichen (divyān) Seher (ṛṣīn) und (ca…ca) die Schlangen (uragān). || 11-15 ||
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् ।
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥११-१६॥
anekabāhūdaravaktranetraṃ paśyāmi tvāṃ sarvato'nantarūpam |
nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa || 11-16 ||
Ich sehe (paśyāmi) Dich (tvām) mit unzähligen Bäuchen, Mündern und Augen (aneka-bāhu-udara-vaktra-netram) überall (sarvataḥ), in unzähligen Gestalten (ananta-rūpam). Ich sehe (paśyāmi) keinen (na…na…na) Anfang (ādim), keine Mitte (madhyam) und kein Ende (punaḥ…antam) in Dir, oh Herr des Universums (viśveśvara), dessen Wesen die Welt erschafft (viśvarūpa)! || 11-16 ||
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् ।
पश्यामि त्वां दुर्निरीक्षं समन्ताद्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥११-१७॥
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca tejorāśiṃ sarvato dīptimantam |
paśyāmi tvāṃ durnirīkṣaṃ samantāddīptānalārkadyutimaprameyam || 11-17 ||
Ich sehe (paśyāmi) Dich (tvām) ein Diadem tragen (kirīṭinam) und einen Diskus (cakriṇam) sowie (ca) einen Streitkolben halten (gadinam). Du bist Unendlich (antam), und strahlst (dīptim) überall (sarvataḥ) als eine Masse aus Strahlkraft (tejaḥ-rāśim). Da Du unermesslich (aprameyam) und daher schwer zu erkennen bist (durnirīkṣam), bist Du wie der Glanz unzähliger brennender Sonnen (dīpta-anala-arka-dyutim) ringsum (samantāt). || 11-17 ||
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् ।
त्वमव्ययः सात्त्वतधर्मगोप्ता सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥११-१८॥
tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam |
tvamavyayaḥ sāttvatadharmagoptā sanātanastvaṃ puruṣo mato me || 11-18 ||
Du (tvam) bist Ewig (akṣaram), das Höchste (paramam), das erkannt werden kann (veditavyam); Du bist die letzte (param) Zuflucht (nidhānam) der (asya) Welt (viśvasya). Du bist (tvam) Unsterblich (avyayaḥ) und Du beschützt die Religion der Anhänger der Wahrheit (sāttvata-dharma-goptā). Da Du beständig bist (sanātanaḥ), bist Du (tvam) der Puruṣa (puruṣaḥ). (Das ist) meine (me) Überzeugung (mataḥ). || 11-18 ||
सात्त्वतधर्मगोप्तेति सत्-सत्यं-क्रियाज्ञानयोरुभयोरपि
भेदाप्रतिभासात्मकं तथा सत्तात्मकं प्रकाशरूपं तत्त्वं
विद्यते येषां ते सात्त्वताः । तेषां
धर्मः-अनवरतग्रहणसंन्यासपरत्वात्सृष्टिसंहारविषयः
सकलमार्गोत्तीर्णः तं गोपायते । एतदेवात्राध्याये रहस्यं
प्रायशो देवीस्तोत्रविवृत्तौ मया प्रकाशितम् । तत्सहृदयैः
सोपदेशैः स्वयमेवावगम्यते इति किं पुनः पुनः
स्फुटतरप्रकाशनवाचालतया ॥१८॥
sāttvatadharmagopteti sat-satyaṃ-kriyājñānayorubhayorapi
bhedāpratibhāsātmakaṃ tathā sattātmakaṃ prakāśarūpaṃ tattvaṃ
vidyate yeṣāṃ te sāttvatāḥ | teṣāṃ
dharmaḥ-anavaratagrahaṇasaṃnyāsaparatvātsṛṣṭisaṃhāraviṣayaḥ
sakalamārgottīrṇaḥ taṃ gopāyate | etadevātrādhyāye rahasyaṃ
prāyaśo devīstotravivṛttau mayā prakāśitam | tatsahṛdayaiḥ
sopadeśaiḥ svayamevāvagamyate iti kiṃ punaḥ punaḥ
sphuṭataraprakāśanavācālatayā || 18 ||
‘Sāttvatadharmagoptā’ (sāttvata-dharma-goptā) heißt (iti):
„Sat“ (sat) bedeutet „satyam“ or Wahrheit (satyam), in der sich der Unterschied zwischen dem Paar, das als Kriyā oder Handlung und Jñāna oder Wissen bezeichnet wird, nicht ausdehnt (bheda-apratibhāsa-ātmakam…kriyā-jñānayoḥ…ubhayoḥ…api). Daher ist Sie durch Sattā oder Existenz gekennzeichnet (sattā-ātmakam), was man als das Prinzip (tattvam) genannt die Natur des Lichts (prakāśa-rūpam) kennen sollte (vidyate). Die (te) Anhänger einer solchen Wirklichkeit (yeṣām) werden „sāttvata-s“ (sāttvatāḥ) genannt.
Ihr (teṣām) „dharma“ or „Religion“ (dharmaḥ), frei von unaufhörlicher Anhaftung und Ablehnung zu sein (anavarata-grahaṇa-saṃnyāsa-paratvāt), ist die Sphäre der „Manifestationen“ und „Auflösungen“ (sṛṣṭi-saṃhāra-viṣayaḥ), die alle Pfade der Spiritualität transzendiert (sakala-mārga-uttīrṇaḥ). Dies (tam) gilt es zu schützen (gopāyate).
Dieses (etat…eva) Geheimnis (rahasyam) dieses Kapitels (atra…adhyāye) wurde bereits im Devīstotravivṛtti (devī-stotra-vivṛttau) in allgemeiner Weise (prāyaśaḥ) von mir (mayā) beleuchtet (prakāśitam). Diejenigen, deren Herzen (sahṛdayaiḥ) bereits mit Lehren zu diesem (tat) Thema erfüllt sind (sopadeśaiḥ), verstehen es (avagamyate) ohne weitere Erklärung (svayam…eva). Warum sollte man dasselbe immer wieder (kim…punaḥ…punaḥ) mit klareren Worten wiederholen (sphuṭatara-prakāśana-vācālatayā)? || 11-18 ||
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यमनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् ।
पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ॥११-१९॥
anādimadhyāntamanantavīryamanantabāhuṃ śaśisūryanetram |
paśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ svatejasā viśvamidaṃ tapantam || 11-19 ||
Ich sehe (paśyāmi…tu) Deine (tvām) Unendliche Macht (ananta-vīryam), Deine unzähligen Arme (ananta-bāhum) und die Tatsache, dass Du keinen Anfang, keine Mitte und kein Ende hast (anādi-madhya-antam). Deine Augen sind der Mond und die Sonne (śaśi-sūrya-netram). Loderndes Feuer ist Dein Mund (ādīpta-hutāśa-vaktram), und Deine Pracht (sva-tejasā) versengt (tapantam) diese (idam) Welt (viśvam). || 11-19 ||
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः । दृष्ट्वाद्भुतं
रूपमुग्रं तवेदृग्लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥११-२०॥
dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥ | dṛṣṭvādbhutaṃ rūpamugraṃ tavedṛglokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman || 11-20 ||
Du (tvayā) allein (ekena) durchdringst (vyāptam) alles, was (idam) zwischen (antaram…hi) Himmel und Erde ist (dyāvā-pṛthivyoḥ), und (ca) alle (sarvāḥ) Richtungen (diśaḥ). Beim Anblick (dṛṣṭvā) Deiner (tava) erhabenen (adbhutam), aber furchteinflößenden (ugram) Gestalt (rūpam) erzittern diese drei Welten (īdṛg-loka-trayam) vor Furcht (pravyathitam), oh Große Seele (mahātman)! || 11-20 ||
अमी हि त्वा सुरसङ्घा विशन्ति केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति ।
स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसङ्घाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥११-२१॥
amī hi tvā surasaṅghā viśanti kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti |
svastītyuktvā maharṣisaṅghāḥ stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ || 11-21 ||
Manche Ängstliche (kecid-bhītāḥ) preisen Dich (gṛṇanti) mit betenden Händen (prāñjalayaḥ), und Scharen von Göttern (amī…hi…sura-saṅghāḥ) treffen ein (viśanti). Große Weise versammeln sich (maharṣi-saṅghāḥ) und preisen (stuvanti) Dich (tvām) lautstark (puṣkalābhiḥ) mit Hymnen (stutibhiḥ) und singen (uktvā…eva): Ehre sei Dir (svasti…iti)! || 11-21 ||
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च ।
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ॥११-२२॥
rudrādityā vasavo ye ca sādhyā viśve'śvinau marutaścoṣmapāśca | gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīkṣante tvāṃ vismitāścaiva sarve || 11-22 ||
Die Rudra-s, Āditya-s (rudra-adityāḥ), Vasu-s (vasavaḥ), Sādhya-s (sādhyā), die beiden Aśvin-s (aśvinau), die Viśva-s (viśve) und (ca…ca…ca…ca…eva) die Marut-s (marutaḥ), himmlische Geister (ūṣmapāḥ), himmlische Musiker, Yakṣa-s, Dämonen und Erleuchtete versammeln sich (gandharva-yakṣa-asura-siddha-saṅghāḥ) voller Staunen (vismitāḥ) und erblicken (vīkṣante) Dich (tvām) überall (sarve). || 11-22 ||
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् ।
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम् ॥११-२३॥
rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ mahābāho bahubāhūrupādam |
bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathā'ham || 11-23 ||
Nachdem sie Deine (te) Glorreiche (mahat) Gestalt (rūpam) erblickt haben (dṛṣṭvā), all diese unzähligen Augen und Münder (bahu-vaktra-netram) und Arme und Oberschenkel und Beine und Bäuche (bahu-bāhu-uru-pādam…bahū-udaram), unzählige schreckliche Reißzähne (bahu-daṃṣṭrā-karālam), oh Starkarmiger (mahā-bāho)!, beben (pravyathitāḥ) die Welten (lokāḥ), und ich (aham) bebe mit ihnen (tathā). || 11-23 ||
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् ।
दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥११-२४॥
nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram |
dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo || 11-24 ||
Nachdem ich Dich (tvām), Der Du den Himmel berührst (nabhaḥ-spṛśam) und in vielen Farben (aneka-varṇam) funkelst (dīptam), mit Deinen mächtigen und feurigen Augen (dīpta-viśāla-netram) und Deinem weit geöffneten Mund (vyāttānanam) erblickt habe (dṛṣṭvā…hi), ist meine Seele von Furcht erfüllt (pravyathita-antar-ātmā). Ich finde (vindāmi) keine (na) Erfüllung (dhṛtim) noch (ca) erreiche ich Frieden (śamam), oh Viṣṇu (viṣṇo)! || 11-24 ||
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि ।
दिशो न जाने न लभे च शर्म प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥११-२५॥
daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni |
diśo na jāne na labhe ca śarma prasīda deveśa jagannivāsa || 11-25 ||
Wenn ich Deine (te) Mäuler mit den schrecklichen Reißzähnen (daṃṣṭrā-karālāni…ca…mukhāni) betrachte (dṛṣṭvā…eva), die dem verzehrenden Feuer der Zeit gleichen (kālānala-sannibhāni), sehe ich (jāne) nirgends (na) einen Weg (diśaḥ), Zuflucht (śarma) zu finden (labhe…ca). Erbarme Dich meiner (prasīda), oh Gott der Götter (deveśa), Zuflucht der Welt (jagat-nivāsa)! || 11-25 ||
अमी सर्वे धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः ।
भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ॥११-२६॥
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति दंष्ट्राकरालानि भयानकानि ।
केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ॥११-२७॥
amī sarve dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarve sahaivāvanipālasaṅghaiḥ |
bhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathāsau sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ || 11-26 ||
vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni |
kecidvilagnā daśanāntareṣu sandṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ || 11-27 ||
All (sarve) die (amī) Söhne (putrāḥ) Dhṛtarāṣṭras (dhṛtarāṣṭrasya), zusammen (saha…eva) mit der Schar der Götter (avanipāla-saṅghaiḥ), Bhīṣma (bhīṣmaḥ), Droṇa (droṇaḥ) und dem Sohn Sūtas --d.h. Karṇa-- (sūta-putraḥ) sowie (api…saha) unsere (asmadīyaiḥ) besten Krieger (yodha-mukhyaiḥ) eilen (tvaramāṇāḥ) auf (viśanti) Deine (te) Mäuler (vaktrāṇi) voller furchtbarer Reißzähne zu (daṃṣṭrā-karālāni…bhayānakāni). Manche von ihnen (kecid) sind mit zerschmetterten (cūrṇitaiḥ) Köpfen (uttamāṅgaiḥ) zu sehen (sandṛśyante), gefangen (vilagnāḥ) zwischen Deinen Zähnen (daśana-antareṣu). || 11-26/27 ||
नानारूपैः पुरुषैर्बाध्यमाना विशन्ति ते वक्त्रमचिन्त्यरूपम् ।
यौधिष्ठिरा धार्तराष्ट्राश्च योधाः शस्त्रैः कृत्ता विविधैः सर्व
एव ॥११-२८॥
nānārūpaiḥ puruṣairbādhyamānā viśanti te vaktramacintyarūpam |
yaudhiṣṭhirā dhārtarāṣṭrāśca yodhāḥ śastraiḥ kṛttā vividhaiḥ sarva eva || 11-28 ||
Die Krieger (yodhāḥ) von Yudhiṣṭhira (yaudhiṣṭhirāḥ) und (ca) Dṛtharāṣṭra (dhārtarāṣṭrāḥ), von verschiedenen (vividhaiḥ) Waffen (śastraiḥ) überall (sarva…eva) verwundet (kṛttā) und von vielen verschiedenen (nānā-rūpaiḥ) Menschen (puruṣaiḥ) bedrängt (bādhya-mānāḥ), marschieren (viśanti) auf Deinen (te) unergründlichen (acintya-rūpam) Mund zu (vaktram). || 11-28 ||
त्वत्तेजसा निहता नूनमेते तथा अहीमे त्वच्छरीरे प्रविष्टाः ।
यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः समुद्रमेवाभिमुखा वज्रन्ति ॥११-२९॥
tvattejasā nihatā nūnamete tathā ahīme tvaccharīre praviṣṭāḥ |
yathā nadīnāṃ bahavo'mbuvegāḥ samudramevābhimukhā vajranti || 11-29 ||
So (yathā) wie alle (bahavaḥ) reißenden Ströme (ambuvegāḥ) der Flüsse (nadīnām) unaufhaltsam (eva) dem Ozean (samudram) entgegenströmen (abhimukhāḥ-vajranti), so (tathā-hi) werden diese (ete) (Krieger) nun (nūnam), da sie in Deinen Brennenden Körper (tvat-śarīre…ahime) eintreten (praviṣṭāḥ), von Deiner Herrlichkeit (tvat-tejasā) getötet (nihatāḥ). || 11-29 ||
तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्राण्यभितो ज्वलन्ति ।
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः ।
तथैव नाशाय विशन्ति लोका स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ॥११-३०॥
tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇyabhito jvalanti |
yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ |
tathaiva nāśāya viśanti lokā stavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ || 11-30 ||
So wie (yathā) Motten (pataṅgāḥ) mit immer größerer Geschwindigkeit (samṛddhavegāḥ) auf das lodernde (pradīptam) Feuer (jvalanam) zufliegen (viśanti), um dort ihren letzten Atemzug zu tun (nāśāya), so (tathā…tathā…eva) marschieren auch die (amī) menschlichen Helden (lokāḥ…nara-loka-vīrāḥ) von überall her (abhitaḥ) rasch (samṛddha-vegāḥ) auf Deinen (tava…tava) Mund (vaktrāṇi…vaktrāṇi) zu (viśanti…viśanti), um dort (stavāpi) zu verbrennen (jvalanti) und zu sterben (nāśāya). || 11-30 ||
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः ।
तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥११-३१॥
lelihyase grasamānaḥ samantā llokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥ |
tejobhirāpūrya jagatsamagraṃ bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo || 11-31 ||
Du ergreifst (lelihyase) und verschlingst (grasamānaḥ) alle (samagrān) Wesen (lokān) überall (samantāt) mit Deinem Lodernden (jvaladbhiḥ) Mund (vadanaiḥ). Nachdem Du die ganze Welt (jagat-samagram) mit Deiner Pracht (tejobhiḥ) erfüllt hast (āpūrya), brennen (pratapanti) Deine (tava) Furchtbaren (ugrāḥ) Strahlen (bhāsaḥ), oh Viṣṇu! (viṣṇo) || 11-31 ||
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद ।
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ॥११-३२॥
ākhyāhi me ko bhavānugrarūpo namo'stu te devavara prasīda |
vijñātumicchāmi bhavantamādyaṃ na hi prajānāmi tava pravṛttim || 11-32 ||
Sag (ākhyāhi) mir (me), Wer (kaḥ) bist Du (bhavān) in dieser schrecklichen Gestalt (ugra-rūpaḥ)? Ich verneige mich (namaḥ…astu) vor Dir (te)! Erweise mir Gnade (prasīda)! Oh Höchster Herr (deva-vara)! Ich möchte (icchāmi) Dich in (bhavantam) Deiner Urgestalt (ādyam) verstehen (vijñātum), doch ich kann diese Tat, die Du nun vollbringst (tava…pravṛttim), nicht (na…hi) begreifen (prajānāmi). || 11-32 ||
तव प्रवृत्तिं न वेद्मि केनाशयेनेदृशीयमुग्रतेति ॥३२॥
tava pravṛttiṃ na vedmi kenāśayenedṛśīyamugrateti || 32 ||
„Tava pravṛtti“ oder „diese Tat, die Du nun vollbringst“ (tava…pravṛttim) bedeutet (iti):
Ich kann den Sinn (kena…āśayena) eines solchen (īdṛśī…iyam) schrecklichen Zustands (ugratā) nicht (na) verstehen (vedmi). || 11-32 ||
श्रीभगवानुवाच
śrībhagavānuvāca
Der Ehrwürdige Herr (śrī-bhagavān) sprach (uvāca):
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः ।
ऋतेऽपि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥११-३३॥
kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho lokānsamāhartumiha pravṛttaḥ |
ṛte'pi tvā na bhaviṣyanti sarve ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ || 11-33 ||
Ich bin (asmi) die Zeit (kālaḥ), und ich Handle (pravṛttaḥ) nun (iha) mit Meiner Kraft, die die Welt verschlingt (loka-kṣaya-kṛt-pravṛddhaḥ), um alle Wesen (in mich) (lokān) zurückzuziehen (samāhartum). Auch ohne dich (ṛte…api…tvā…na) werden (bhaviṣyanti) all diese (sarve…ye) feindseligen Krieger (yodhāḥ) sterben (pratyanīkeṣu…avasthitāḥ). || 11-33 ||
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् ।
मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ॥११-३४॥
tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva jitvā śatrūnbhuṅkṣva rājyaṃ
samṛddham |
mayaivaite nihatāḥ pūrvameva nimittamātraṃ bhava savyasācin || 11-34 ||
Steh also (tasmāt) auf (tvam…uttiṣṭha), erlange (labhasva) nach dem Sieg (jitvā) über den Feind (śatrūn) Ruhm (yaśaḥ) und genieße (bhuṅkṣva) (dein) blühendes (samṛddham) Königreich (rājyam). Ich (mayā…eva) habe diese Krieger bereits (pūrvam…eva) getötet (nihatāḥ), du bist (bhava) nur ein Werkzeug (nimitta-mātram), oh du, der du den Bogen spannst (savyasācin)! || 11-34 ||
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च कर्णं तथान्यानपि लोकवीरान् ।
मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ॥११-३५॥
droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca karṇaṃ tathānyānapi lokavīrān |
mayā hatāṃstvaṃ jahi mā vyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān || 11-35 ||
Töte (tvam…jahi) Droṇa (droṇam), Bhīṣma (bhīṣmam), Jayadratha (jayadratham) und (ca…ca…ca) Karṇa (karṇam), aber (tathā) auch (api) andere (anyān) menschliche Helden (lokavīrān). Ich (mayā) habe sie bereits getötet (hatān), fürchte (vyathiṣṭhāḥ) dich nicht (mā)! Kämpfe (yudhyasva), und du (asi) wirst die Feinde (sapatnān) im Krieg (raṇe) besiegen (jetā). || 11-35 ||
तदत्र भगवतोत्तरं जगतो विद्याविद्यात्मनः
शुद्धाशुद्धमिश्रसंविद्वलग्रासीकारादभिधीयते-इति
प्रायशः सूत्रितमत्राध्याये रहस्यम्
उट्टङ्कितमात्रसंवित्तिसमर्थेभ्योऽस्तु ।
कियत्पंक्तिलेखनायासदौः स्थित्यमालम्भेमहि । अत्र यदुक्तं
मया हतेषु त्वं निमित्तं यशस्वी भव इति-भगवता
तत्प्रत्युक्तं यदुक्तं प्रागर्जुनेन नैतद्विद्मः कतरन्नो
गरीयः-इत्यादि ॥११-३५॥
tadatra bhagavatottaraṃ jagato vidyāvidyātmanaḥ
śuddhāśuddhamiśrasaṃvidvalagrāsīkārādabhidhīyate-iti
prāyaśaḥ sūtritamatrādhyāye rahasyam
uṭṭaṅkitamātrasaṃvittisamarthebhyo'stu |
kiyatpaṃktilekhanāyāsadauḥ sthityamālambhemahi | atra yaduktaṃ
mayā hateṣu tvaṃ nimittaṃ yaśasvī bhava iti-bhagavatā
tatpratyuktaṃ yaduktaṃ prāgarjunena naitadvidmaḥ kataranno
garīyaḥ-ityādi || 11-35 ||
Im Wesentlichen (prāyaśaḥ) offenbarte (uttaram…sūtritam) der Herr (bhagavatā) in diesem (tat…atra) Kapitel (atra…adhyāye) ein Geheimnis (rahasyam), als Er sagte (abhidhīyate…iti), dass die Welt (jagataḥ) sowohl von Wissen als auch von Unwissenheit geprägt ist (vidya-avidya-ātmanaḥ) und dass ihre Wahrnehmungen, sowohl rein als auch unrein sowie eine Mischung aus beidem, mit der Kraft verschlungen werden (śuddha-aśuddha-miśra-saṃvid-vala-grāsī-kārāt).
Dies sei (astu) denen zuteil, die (dieses Geheimnis) durch diese kurze Andeutung erfassen können (uṭṭaṅkita-mātra-saṃvitti-samarthebhyaḥ). Wie viel Schmerz müssen wir ertragen, während wir uns bemühen, darüber zu schreiben (kiyat-paṃkti-lekhanā-āyāsa-dauḥ)? Konzentrieren wir uns (ālambhemahi) auf etwas Erbaulicheres (sthityam).
Wie Es hier (atra) (im 34. Śloka) vom Herrn (bhagavatā) gesagt wird (yat-uktam):
„Ich (mayā) habe sie getötet (hateṣu), du bist (tvam) nur ein Werkzeug (nimittam), geh erlange Ruhm (bhava…yaśasvī…iti) …“ Dies ist die Antwort (tat-pratyuktam) auf Arjunas vorherige Frage in 2.6 (yat-uktam prāk…arjunena): „Wir wissen nicht, was besser ist … (, Niederlage oder Sieg über unsere Verwandten) (na…etat…vidmaḥ…kataran…naḥ …garīyaḥ…iti…ādi).“ || 11-35 ||
संजय उवाच
सन्जय (संजयः) स्प्रछ् (उवाच):
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी ।
नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ॥११-३६॥
saṃjaya uvāca
Sanjaya (saṃjayaḥ) sprach (uvāca):
etacchrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭī |
namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya || 11-36 ||
Nachdem er diese (etat) Rede (vacanam) Keśavas --d. h. Kṛṣṇas-- (keśavasya) gehört hatte (śrutvā), verbeugte sich (namaḥ-kṛtvā) der verängstigte (bhīta-bhītaḥ) Arjuna, der ein Diadem trug (kirīṭī), wiederholt (bhūyaḥ) vor Kṛṣṇa (kṛṣṇam...eva), während er die Hände zum Gebet faltete (kṛta-āñjaliḥ), verneigte sich (praṇamya) dann und sprach mit schluchzender Stimme (vepamānaḥ) zögernd (sagadgadam) … || 11-36 ||
अर्जुन उवाच
अर्जुन (अर्जुनः) स्प्रछ् (उवाच):
स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च ।
रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ॥११-३७॥
arjuna uvāca
Arjuna (arjunaḥ) sprach (uvāca):
sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagatprahṛṣyatyanurajyate ca |
rakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaṅghāḥ || 11-37 ||
Oh Hṛṣīkeśa (hṛṣīkeśa)! Zufriedengestellt (anurajyate) erfreut sich (prahṛṣyati) die Welt (jagat) mit Recht (sthāne) daran, Dich (tava) zu preisen (prakīrtyā), während (ca) verängstigte (bhītāni) Dämonen (rakṣāṃsi) in alle Richtungen (diśaḥ) fliehen (dravanti) und (ca) alle (sarve) versammelten Siddha-s (siddha-saṅghāḥ) kommen, um (Dir) ihre Ehrerbietung zu erweisen (namasyanti). || 11-37 ||
प्रकीर्त्या प्रकीर्तनेन ॥३७॥
prakīrtyā prakīrtanena || 37 ||
Hier bedeutet das Wort „prakīrtyā“(prakīrtyā): „durch Lobpreisung“(prakīrtanena).
कस्माच्चैते न नमेयुर्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे ।
अनन्त देवेश जगन्निवास त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ॥११-३८॥
kasmāccaite na nameyurmahātman garīyase brahmaṇo'pyādikartre |
ananta deveśa jagannivāsa tvamakṣaraṃ sadasattatparaṃ yat || 11-38 ||
Und warum sollten sie Dich nicht preisen (kasmāt…ca ete…na…nameyuḥ), oh Mahātman (mahātman), Schöpfer der Welt (ādikartre), da Du sogar (api) noch größer bist (garīyase) als Brahmā (brahmaṇaḥ)! Du bist Unendlich (ananta), oh Gott der Götter (deveśa)! Oh Zuflucht der Welt (jagat-nivāsa)! Du bist (tvam) Unvergänglich (akṣaram), Sein als auch Nichtsein zugleich (sadasat) und das, was (yat) jenseits beider ist (tat-param). || 11-38 ||
सत्-पदार्थत्वेन । असत्-उपलम्भं प्रत्यविषयत्वात् । अथवा
अभावोऽपि धियि निजनिजविशिष्टवाचकसंश्लेषितो
ज्ञानाकारमश्नुवानो न परब्रह्मसत्ताव्यतिरिक्तः ।
सदसद्रूपाभ्यां च परम्-तदुभयबुद्धितिरोधाने
तद्रूपोपलब्धेः ॥३८॥
sat-padārthatvena | asat-upalambhaṃ pratyaviṣayatvāt |
athavā
abhāvo'pi dhiyi nijanijaviśiṣṭavācakasaṃśleṣito
jñānākāramaśnuvāno na parabrahmasattāvyatiriktaḥ |
sadasadrūpābhyāṃ ca param-tadubhayabuddhitirodhāne
tadrūpopalabdheḥ || 38 ||
Sat (sat) wird hier in seiner eigentlichen Bedeutung verwendet: alles Existierende oder Manifestierte (padārthatvena). Asat oder Nichtsein (asat) ist ein Konzept (upalambham), da es nicht unmittelbar wahrnehmbar ist (pratyaviṣayatvāt). „Nichtsein“ (abhāvaḥ…api) wird jedoch (athavā) mit verschiedenen Begriffen verknüpft (nija-nija-viśiṣṭa-vācaka-saṃśleṣitaḥ), die im Geist entstanden sind (dhiyi), und so nimmt „Asat“ (aśnuvānaḥ) die Form des Wahrnehmungsobjekts an (jñāna-ākāram) und ist nicht (na) frei von der Existenz des Höchsten Brahma (para-brahma-sattā-vyatiriktaḥ). Und (ca) wenn das mentale Konzept beider verborgen ist (tat-ubhaya-buddhi-tirodhāne), wird das, was jenseits (param) von Sat und Asat liegt (sat-asat-rūpābhyām), als das Wesen Dessen erkannt (tat-rūpa-upalabdheḥ). || 38 ||
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् ।
वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम त्वया ततं विश्वमनन्तरूपम् ॥११-३९॥
tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇastvamasya viśvasya paraṃ nidhānam |
vettāsi vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvamanantarūpam || 11-39 ||
Du (tvam) bist der Urgott (ādi-devaḥ), der uralte (purāṇaḥ) Puruṣa (puruṣaḥ)! Du (tvam) bist die Höchste (param) Zuflucht (nidhānam) dieser (asya) Welt (viśvasya). Du bist (asi) der Wahrnehmende (vettā) und (ca) das Objekt der Wahrnehmung (vedyam). Du (tvayā) trägst (tatam) die ganze Welt (viśvam) der unendlichen Formen in Dir (ananta-rūpam), denn (ca) Du bist die Höchste (param) Wohnstätte (dhāma). || 11-39 ||
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च ।
अनादिमानप्रतिमभावः सर्वेश्वरः सर्वमहाविभूते ॥११-४०॥
vāyuryamo'gnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ prajāpatistvaṃ prapitāmahaśca | anādimānapratimabhāvaḥ sarveśvaraḥ sarvamahāvibhūte || 11-40 ||
Du bist (tvam) Vāyu (vāyuḥ), Yama (yamaḥ), Agni (agniḥ), Varuṇa (varuṇaḥ) und der Mond (śaśāṅkaḥ). Du bist Prajāpati (prajāpatiḥ) und (ca) Brahmā (prapitāmahaḥ). Oh Allmächtiger (sarva-mahā-vibhūte)! Du bist der Herr der Welt (sarva-īśvaraḥ), ohne Anfang, unermesslich und unvergleichlich (an-ādi-māna-pratima-bhāvaḥ). || 11-40 ||
नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ।
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व ॥११-४१॥
namo namaste'stu sahasrakṛtvaḥ punaśca bhūyo'pi namo namaste |
namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste namo'stu te sarvata eva sarva || 11-41 ||
Verehrung (namaḥ), Verehrung (namaḥ…astu) Dir (te) tausendmal (sahasra-kṛtvaḥ)! Und (ca) wieder (punaḥ) und wieder (bhūyaḥ…api): Verehrung (namaḥ), Verehrung Dir (namaḥ…te)! Verehrung (namaḥ) von vorne (purastāt…atha) und von hinten (pṛṣṭhataḥ). Verehrt (namaḥ) seist (astu) Du (te…te), überall, denn (sarvataḥ…eva), oh! Du bist Alles (sarva)! || 11-41 ||
नमो नमः-इत्यनेन पौनः पुन्यं भक्त्यतिशयाविष्कारकम् यदेव
भगवतातिक्रन्ताध्यायैरभ्यधायि स्वस्वरूपं तदेवार्जुनः
प्रत्यक्षोपलम्भविषयापन्नं स्तोत्रद्वारेण प्रकटयतीति
तद्व्याख्यानं केवलं पौनरुक्त्यप्रसङ्गायेति विरम्यते ॥४१॥
namo namaḥ-ityanena paunaḥ punyaṃ bhaktyatiśayāviṣkārakam
yadeva
bhagavatātikrantādhyāyairabhyadhāyi svasvarūpaṃ tadevārjunaḥ
pratyakṣopalambhaviṣayāpannaṃ stotradvāreṇa prakaṭayatīti
tadvyākhyānaṃ kevalaṃ paunaruktyaprasaṅgāyeti viramyate || 41 ||
Die häufige Wiederholung (paunaḥ-punyam) von (anena) „namaḥ namaḥ“ oder „Verehrung, Verehrung“ (namaḥ…namaḥ…iti) unterstreicht das Ausmaß der Hingabe (bhakti-atiśaya-āviṣkārakam). Nachdem Arjuna (arjunaḥ) auf dem Feld der unmittelbaren Erfahrung lediglich (eva…eva) das erlangt hat (pratyakṣa-upalambha-viṣaya-āpannam), was (yat…tat) der Herr (bhagavatā) in den vorangegangenen Kapiteln (atikranta-adhyāyaiḥ) über Sein Wahres Wesen (sva-sva-rūpam) dargelegt hat (abhyadhāyi), beginnt er, den Herrn zu preisen (prakaṭayati…iti…stotra-dvāreṇa). Ich höre nun auf (viramyate), denn (iti) weitere Ausführungen (zu diesem Thema) (tat-vyākhyānam) wären nur (kevalam) Wiederholung (paunaḥ-uktya-prasaṅgāya). || 41 ||
नहि त्वदन्यः कश्चिदपीह देव लोकत्रये दृश्यतेऽचिन्त्यकर्मा ।
अनन्तवीर्योऽमितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ॥११-४२॥
nahi tvadanyaḥ kaścidapīha deva lokatraye dṛśyate'cintyakarmā |
anantavīryo'mitavikramastvaṃ sarvaṃ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ || 11-42 ||
Es ist unmöglich, hier (iha) in den drei Welten (loka-traye) jemanden (kaścit…api) zu finden (dṛśyate…na….hi), der besser ist als Du (tvat-anyaḥ), oh Gott (deva)! Deine Taten sind unergründlich (acintya-karmā), Du besitzt unendliche Macht (ananta-vīryaḥ), Deine Stärke ist unermesslich (amita-vikramaḥ). Du (tvam) durchdringst (samāpnoṣi) alles (sarvam), und deshalb (tataḥ) bist (asi) Du alles (sarvaḥ). || 11-42 ||
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्ण हे यादव हे सखे च ।
अजानता महिमानं तवेमं मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ॥११-४३॥
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु ।
एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥११-४४॥
sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ he kṛṣṇa he yādava he sakhe ca |
ajānatā mahimānaṃ tavemaṃ mayā pramādātpraṇayena vāpi || 11-43 ||
yaccāvahāsārthamasatkṛto'si vihāraśayyāsanabhojaneṣu |
eko'thavāpyacyuta tatsamakṣaṃ tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam || 11-44 ||
Als (imam) ich (mayā) Deine (tava) Größe (mahimānam) noch nicht kannte (ajānatā) und mich Dir gegenüber unhöflich verhielt (prasabham), weil ich Dich nur für einen Freund (sakhā…iti) hielt (matvā), und ich sagte (yat-uktam): „Er (he), Kṛṣṇa (kṛṣṇa), er (he) der Sohn Yādas (yādava), er (he) ist mein Freund (sakhe…ca) “, habe ich Dich aus Verrücktheit (pramādāt), oder (vā…api) Zuneigung (praṇayena…yat…ca) oder gar aus Scherz (avahāsārtham) respektlos behandelt (asat-kṛtaḥ), während ich mich ausruhte, lag, saß oder aß (vihāra-śayyā-āsana-bhojaneṣu), sei es allein (ekaḥ) oder (atha…vā…api) in Gegenwart anderer (tatsamakṣam). Bitte vergib (tatkṣāmaye) mir (aham), oh Unvergänglicher (acyuta)! Du bist (tvām) das Unermessliche Subjekt (aprameyam)! || 11-43/44 ||
पितासि लोकस्य चराचरस्य त्वमस्य विश्वस्य गुरुर्गरीयान् । न
त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ॥११-४५॥
pitāsi lokasya carācarasya tvamasya viśvasya gururgarīyān |
na
tvatsamo'styabhyadhikaḥ kuto'nyo lokatraye'pyapratimaprabhāva || 11-45 ||
Du bist (asi) der Vater (pitā) der Welt (lokasya), von allem, dem beweglichen und unbeweglichen (carācarasya). Du (tvam) bist der Beste (garīyān) Guru (guruḥ) dieser (asya) Welt (viśvasya). Niemand (na) ist vergleichbar mit Dir (tvat-samaḥ…asti), oh Du, dessen Kraft unübertroffen ist (apratima-prabhāva)! Da Du so außergewöhnlich bist (abhyadhikaḥ), wer könnte in dieser dreistufigen Welt (loka-traye…api) besser sein als Du (anyaḥ…kutaḥ)? || 11-45 ||
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीढ्यम् ।
पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः प्रियः प्रियास्यार्हसि देव सोढुम् ॥११-४६॥
tasmātpraṇamya praṇidhāya kāyaṃ prasādaye tvāmahamīśamīḍhyam |
piteva putrasya sakheva sakhyuḥ priyaḥ priyāsyārhasi deva soḍhum || 11-46 ||
Darum (tasmāt) verneige ich mich (praṇamya) voller Ehrfurcht (praṇidhāya) vor Dir und flehe um (aham) Deine Gnade (prasādaye), denn Du (tvām) bist der Herr (īśam), der gepriesen werden soll (īḍhyam)! Bitte sei (arhasi) (mir gegenüber) nachsichtig (soḍhum), oh Herr (deva)!, wie (iva) ein Vater (pitā) seinem Sohn (putrasya), ein Ehemann (priyaḥ) seiner Frau (priyāsya) oder wie (iva) Freunde (sakhā) untereinander (sakhyuḥ). || 11-46 ||
दिव्यानि कर्माणि तवाद्भुतानि पूर्वाणि पूर्वे ऋषयः स्मरन्ति ।
नान्योऽस्ति कर्ता जगतस्त्वमेको धाता विधाता च विभुर्भवश्च ॥११-४७॥
divyāni karmāṇi tavādbhutāni pūrvāṇi pūrve ṛṣayaḥ smaranti |
nānyo'sti kartā jagatastvameko dhātā vidhātā ca vibhurbhavaśca || 11-47 ||
Deine (tava) vorangegangenen (pūrvāṇi) Taten (karmāṇi) sind göttlich (divyāni) und wunderbar (adbhutāni). Weise (ṛṣayaḥ) erinnerten sich (smaranti) in der Vergangenheit an sie (pūrve). Niemand sonst (na…anyaḥ…asti) erschafft (kartā) das Universum (jagataḥ). Nur (ekaḥ) Du (tvam) bist dessen Schöpfer (dhātā), der Herr (vibhuḥ), der es durchdringt (dhātā), und (ca) Du bist alles, was sich manifestiert (bhavaḥ). || 11-47 ||
तवाद्भुतं किं नु भवेदसह्यं किं वा शक्यं परतः कीर्तयिष्ये ।
कर्तासि सर्वस्य यतः स्वयं वै विभो ततः सर्वमिदं त्वमेव ॥११-४८॥
tavādbhutaṃ kiṃ nu bhavedasahyaṃ kiṃ vā śakyaṃ parataḥ kīrtayiṣye |
kartāsi sarvasya yataḥ svayaṃ vai vibho tataḥ sarvamidaṃ tvameva || 11-48 ||
Wie (kim…nu…kim vā) kann ich Dein (tava) wunderbares (adbhutam) und unerträgliches Wesen (bhaved-asahyam) beschreiben (kīrtayiṣye…śakyam…parataḥ)? Du bist (asi) der Schöpfer (kartā) von allem (sarvasya), oh Herr (vibho- taṭaḥ)! Somit (yataḥ) bist Du (tvam) Selbst (svayam…vai) all (sarvam) dies (idam), niemand sonst (eva)! || 11-48 ||
अत्यद्भुतं कर्म न दुष्करं ते कर्मोपमानं नहि विद्यते ते ।
नते गुणानां परिमाणमस्ति न तेजसो नापि बलस्य नर्द्धेः ॥११-४९॥
atyadbhutaṃ karma na duṣkaraṃ te karmopamānaṃ nahi vidyate te |
nate guṇānāṃ parimāṇamasti na tejaso nāpi balasya narddheḥ || 11-49 ||
Your deeds (karma) are magnificent (ati-adbhutam), and You (te) accomplish them effortlessly (na…duṣkaram). No one can rival You in action (karma-upamānam…na…hi…vidyate…te). Your (te) qualities (guṇānām) are (asti) immeasurable (na…na…na…na…api…parimāṇam). Your Splendour (tejasaḥ), Power (balasya) and Perfection also (ṛddheḥ). || 11-49 ||
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे ।
तदेव मे दर्शय देव रूपं प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥११-५०॥
adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣito'smi dṛṣṭvā bhayena ca pravyathitaṃ mano me |
tadeva me darśaya deva rūpaṃ prasīda deveśa jagannivāsa || 11-50 ||
Nachdem ich gesehen habe (dṛṣṭvā), was noch nie zuvor gesehen wurde (adṛṣṭa-pūrvam), freue (hṛṣitaḥ) ich mich (asmi), doch mein (me) Geist (manaḥ) ist bekümmert (pravyathitam) und (ca) von Furcht erfüllt (bhayena). Oh Herr (deva)! Erweise mir Gnade (prasīda…me) und zeige mir (darśaya) Deine frühere Gestalt (rūpam…tat…eva), oh Herr aller Götter (deva-īśa)!, oh Zuflucht der Welt (jagat-nivāsa). || 11-50 ||
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तमिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव ।
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥११-५१॥
kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahastamicchāmi tvāṃ draṣṭumahaṃ tathaiva |
tenaiva rūpeṇa caturbhujena sahasrabāho bhava viśvamūrte || 11-51 ||
Oh Tausendarmiger (sahasrahbāho)! Ich (aham) möchte (icchāmi) Dich mit einer Krone (kirīṭinam) sehen (draṣṭum), wie Du (tvāṃ) einen Streitkolben (gadinam) und (tathā…eva) einen Diskus hältst (cakrahastam). Zeige mir (bhava) Deine vierarmige Gestalt (tena…eva…rūpeṇa…catuḥ-bhujena), oh Du, der die Welt verkörpert (viśva-mūrte)! || 11-51 ||
श्रीभगवानुवाच
देर् एह्र्wüर्दिगे हेर्र् (श्री-भगवान्) स्प्रछ् (उवाच):
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् ।
तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्॥
११-५२॥
śrībhagavānuvāca
Der Ehrwürdige Herr (śrī-bhagavān) sprach (uvāca):
mayā prasannena tavārjunedaṃ rūpaṃ paraṃ darśitamātmayogāt |
tejomayaṃ viśvamanantamādyaṃ yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam ||
11-52 ||
Ich (mayā) habe dir (tava), oh Arjuna (arjuna), diese (idam) Höchste (param) Gestalt (rūpam) deutlich (prasannena) offenbart (darśitam), als die Einheit allen Seins (ātmā-yogāt). Diese Universelle Gestalt (viśvam) ist Unendlich (anantam) und Urzeitlich (ādyam), da sie aus Meinem Licht besteht (tejas-mayam…me), das (yat) zuvor noch nie (na) von anderen (tvat-anyena) gesehen wurde (dṛṣṭa-pūrvam). || 11-52 ||
न वेदयज्ञाधिगमनैर्न दानैर्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः । एवंरूपं
शक्यमाहं नृलोके द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥११-५३॥
na vedayajñādhigamanairna dānairna ca kriyābhirna tapobhirugraiḥ | evaṃrūpaṃ śakyamāhaṃ nṛloke draṣṭuṃ tvadanyena kurupravīra || 11-53 ||
Andere (tvat-anyena) können (śakyam) Mich (aham) in dieser (evam) Gestalt (rūpam) in der Welt der Menschen (nṛloke) nicht sehen (draṣṭum), oh Held der Kuru-s (kurupravīra)! Weder durch die Einhaltung vedischer Opfer (veda-yajñā-adhigamanaiḥ), noch durch Wohltätigkeit (dānaiḥ), noch durch Rituale (kriyābhiḥ), noch (na…na…na…na) durch strenge (ugraiḥ) Askese (tapobhiḥ). || 11-53 ||
मा ते व्यथा मा च विमूढत भूद्दृष्ट्वा रूपं घोरमुग्रं ममेदम् । व्यपेतभीः
प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ॥११-५४॥
mā te vyathā mā ca vimūḍhata bhūddṛṣṭvā rūpaṃ ghoramugraṃ mamedam | vyapetabhīḥ prītamanāḥ punastvaṃ tadeva me rūpamidaṃ prapaśya || 11-54 ||
Nachdem ihr Meine furchterregende (rūpam) und schreckliche (ghoram…idam) Gestalt (rūpam) gesehen habt (dṛṣṭvā), fürchtet (vyathā) euch nicht (mā) und (ca) seid (bhūt…te) nicht verwirrt (vimūḍhata)! Seid erfreut (prītamanāḥ) und frei von Furcht (vyapetabhīḥ). Seht (prapaśya) erneut (punaḥ) Meine (me) (frühere) Gestalt (rūpam…idam…tat…eva). || 11-54 ||
संजय उवाच
सन्जय (संजय) स्प्रछ् (उवाच):
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः । आश्वासयामास च
भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥११-५५॥
saṃjaya uvāca
Sanjaya (saṃjaya) sprach (uvāca):
ityarjunaṃ vāsudevastathoktvā svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥ | āśvāsayāmāsa ca bhītamenaṃ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā || 11-55 ||
Nachdem er dies gesagt hatte (iti…uktvā…tathā), zeigte Sich (darśayām…āsa) Vāsudeva (vāsudevaḥ) erneut (bhūyaḥ…punaḥ) in Seiner freundlichen (svakam) Gestalt (rūpam), und nachdem er den (enam) verängstigten (bhītam) Arjuna (arjunam) beruhigt hatte (āśvāsayām…āsa…bhūtvā), nahm die Große Seele (mahātmā) wieder Ihr sanftes Wesen an (saumya-vapuḥ). || 11-55 ||
अर्जुन उवाच
अर्जुन (अर्जुनः) स्प्रछ् (उवाच):
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तवसौम्यं जनार्दन ।
इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥११-५६॥
arjuna uvāca
Arjuna (arjunaḥ) sprach (uvāca):
dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tavasaumyaṃ janārdana |
idānīmasmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ || 11-56 ||
Nachdem ich Deine (tava) sanfte (saumyam) menschliche (idam…mānuṣam) Gestalt (rūpam) gesehen habe (dṛṣṭvā), oh Janārdana (janārdana)!, bin ich (asmi) nun (idānīm) wieder stark (saṃvṛttaḥ), und meine Geisteshaltung (sacetāḥ) ist wiederhergestellt (prakṛtim…gataḥ). || 11-56 ||
सकलोपसंहारान्ते परमप्रशान्तरूपां ब्रह्मतत्त्वस्थितिं ददाति इत्युपसंहारे
भगवतः सौम्यता ॥५६॥
sakalopasaṃhārānte paramapraśāntarūpāṃ brahmatattvasthitiṃ dadāti ityupasaṃhāre bhagavataḥ saumyatā || 56 ||
Als alle Verwirrung verschwunden war (sakala-upasaṃhāra-ante), gewährte (der Herr Arjuna) (dadāti…iti) die Erfahrung, „im Absoluten Prinzip verankert zu sein“(brahma-tattva-sthitim), das absolut Friedvoller Natur ist (parama-praśānta-rūpām). Dann, indem er diese Natur verbarg (upasaṃhāre), offenbarte der Herr (bhagavataḥ) Seine sanfte Gestalt (saumyatā). || 11-56 ||
श्रीभगवानुवाच
देर् एह्र्wüर्दिगे हेर्र् (श्री-भगवान्) स्प्रछ् (उवाच):
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम ।
देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥११-५७॥
śrībhagavānuvāca
Der Ehrwürdige Herr (śrī-bhagavān) sprach (uvāca):
sudurdarśamidaṃ rūpaṃ dṛṣṭavānasi yanmama |
devā apyasya rūpasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ || 11-57 ||
Meine (mama-idam) Gestalt (rūpam), die (yat) du gesehen hast (dṛṣṭavān…asi), ist sehr schwer zu erblicken (sudurdarśam). Selbst (api) die Götter (devāḥ) sehnen sich (darśana-kāṅkṣiṇaḥ) danach, diese Gestalt ununterbrochen (nityam) zu erschauen (rūpasya…asya). || 11-57 ||
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया ।
शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥११-५८॥
nāhaṃ vedairna tapasā na dānena na cejyayā |
śakya evaṃvidho draṣṭuṃ dṛṣṭavānasi māṃ yathā || 11-58 ||
Was du von Mir (mām…aham) gesehen hast (dṛṣṭavān…asi), bleibt verborgen (na…na…na…śakyaḥ…draṣṭum…evaṃvidhaḥ), selbst (yathā) wenn du die Veden studierst (vedaiḥ) oder Askese übst (tapasā), Opfer darbringst (ijyayā) oder (ca) Wohltätigkeit übst (dānena). || 11-58 ||
भक्त्या त्वनन्यया शक्य ह्यहमेवंविधोऽर्जुन ।
ज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परन्तप ॥११-५९॥
bhaktyā tvananyayā śakya hyahamevaṃvidho'rjuna |
jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca parantapa || 11-59 ||
Nur (tu) durch Hingabe (bhaktyā) -und durch nichts anderes- (ananyayā) kann man Mich (aham) in dieser Gestalt (evaṃvidhaḥ) erlangen (śakyaḥ), oh Arjuna (arjuna)! Wahrhaftig (tattvena) ist (nur Hingabe) das Mittel, Mich zu sehen (jñātum), Mich zu verstehen (draṣṭum) und (ca…ca) die Vereinigung mit Mir (praveṣṭum) zu erreichen, oh Feind der Feinde (parantapa)! || 11-59 ||
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः ।
निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥११-६०॥
matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ |
nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava || 11-60 ||
In dieser Welt (sarva-bhūteṣu) wird nur derjenige (saḥ) Eins (eti) mit Mir (mām), der (yaḥ) Mein Verehrer ist (mat-bhaktaḥ) und nur für Mich handelt (mat-karma-kṛn), da Ich für ihn das Höchste bin (mat-paramaḥ), und der frei von Anhaftungen (saṅga-varjitaḥ) und Feindseligkeit (nirvairaḥ) ist, oh Pāṇḍava (pāṇḍava). || 11-60 ||
अविद्यमानान्यज्ञेयरमणीया येषां भक्तिः परिस्फुरति तेषां
मां प्रपद्यते वासुदेवः सर्वम्
इत्यादिपूर्वाभिहितोपदेशचमत्काराद्विश्वात्मकं
वासुदेवतत्त्वमयत्नत एव बोधपदवीमवतरतीति शिवम् ॥६०॥
avidyamānānyajñeyaramaṇīyā yeṣāṃ bhaktiḥ parisphurati
teṣāṃ
māṃ prapadyate vāsudevaḥ sarvam
ityādipūrvābhihitopadeśacamatkārādviśvātmakaṃ
vāsudevatattvamayatnata eva bodhapadavīmavataratīti śivam || 60 ||
Die Wirklichkeit Vāsudevas (vāsudeva-tattvam), die die ganze Welt durchdringt (viśva-ātmakam), steigt mühelos (ayatnataḥ…eva) in das Bewusstsein (bodha-padavīm) derer (teṣām) herab (avatarati), deren (yeṣām) Hingabe (bhaktiḥ) pulsiert (parisphurati) und die an nichts anderem Freude finden (avidyamāna-anya-jñeya-ramaṇīyā). Dies geschieht aus Staunen, hervorgerufen durch die vorangegangenen Unterweisungen (ādi-pūrva-abhihita-upadeśa-camatkārāt), wie (iti): „Wenn ich erreicht bin, wird Vāsudeva zur ganzen Welt“ (mām…prapadyate…vāsudevaḥ…sarvam). || 60 ||
Möge es Wohlstand geben, denn all dies ist Śiva (iti…śivam)!
अत्र संग्रहश्लोकः
atra saṃgrahaślokaḥ
Nun (atra), ein zusammenfassender Śloka (saṃgraha-ślokaḥ):
शुद्धाशुद्धविमिश्रोत्थसंविदैक्यविमर्शनात् ।
भूर्भुवः स्वस्त्रयं पश्यन्समत्वेन समो मुनिः ॥११॥
śuddhāśuddhavimiśrotthasaṃvidaikyavimarśanāt |
bhūrbhuvaḥ svastrayaṃ paśyansamatvena samo muniḥ || 11 ||
Der Weise (muniḥ) sieht (paśyan) die drei Welten von bhūḥ (bhūḥ), bhuvaḥ (bhuvaḥ) und svaḥ (svaḥ) in Einheit (samaḥ), ohne jeglichen Unterschied (samatvena), wenn ein einheitliches Gewahrsein der Wahrnehmung entsteht, das rein, unrein oder eine Mischung aus beidem sein kann (śuddha-śuddha-vimiśra-uttha-saṃvid-aikya-vimarśanāt). || 11 ||
इति श्रीमहामहेश्वराचार्यवर्यराजानकाभिनवगुप्तपादविरचिते
श्रीमद्भगवद्गीतार्थसंग्रहे एकादशोऽध्यायः ॥११॥
iti śrīmahāmaheśvarācāryavaryarājānakābhinavaguptapādaviracite
śrīmadbhagavadgītārthasaṃgrahe ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||
Hier endet (iti) das Elfte (ekādaśaḥ) Kapitel (adhyāyaḥ) des höchst „Ehrwürdigen Bhagavadgītārthasaṃgrahaḥ“ oder „Zusammenfassung über die wahre Bedeutung der Bhagavadgītā“(śrīmat-bhagavad-gīta-artha-saṃgrahe), verfasst von Rājānaka Abhinavagupta, dem bedeutenden Lehrer und großen Verehrer des Erhabenen Herrn (śrī-mahā-maheśvara-ācārya-varya-rājānaka-abhinavaguptapāda-viracite). || 11 ||